Xuất bản thông tin

Xuất bản thông tin

Xương nhuộm - Một loại vật liệu thay thế san hô đỏ

Hình 1: Viên cabochon màu đỏ cam nặng 8.86ct được cho là San Hô. Tuy nhiên sau khi được giám định, đây lại là một loại xương bị nhuộm. Ảnh được chụp bởi Gagan Choudhary

 

Có rất nhiều các vật liệu khác nhau đã được sử dụng để giả San Hô đỏ như: thủy tinh, nhựa, gốm sứ, chất tổng hợp và vỏ sò nhuộm. Gần đây, phòng Giám Định Ngọc Học ở Jaipur (Ấn Độ) đã kiểm tra một viên cabochon màu đỏ cam, nặng 8.86ct, kích thước 16.56x12.19x7.34mm (hình 1). Nó có các đặc điểm bề ngoài nhìn giống San Hô đỏ, nhưng đây lại là một loại xương bị nhuộm màu - một vật liệu thay thế lạ thường.  Mới nhìn, mẫu đá này có nhiều điểm giống với San Hô đỏ, tuy nhiên khi quan sát cẩn thận hơn dưới kính hiển vi lại đưa ra một cái nhìn khác. Mẫu không có cấu trúc “vòng cây” (vân gỗ) hoặc cấu trúc “sọc tăng trưởng”(striated growth) như ở San Hô. Mặc dù nó cũng có mạng lưới các sọc vân trên toàn viên đá. Nhìn từ trên xuống, các vân này sắp xếp gần như song song và định hướng theo chiều dài của viên cabochon (hình 2). Chúng cũng cho thấy mức độ màu đỏ cam tương phản với màu nền trắng của viên đá (quan sát tiếp hình 2), điều này gợi ý rằng vật liệu đã vừa bị nhuộm màu và vừa bị hữu cơ hóa.

 

   

 

Hình 2: Xương nhuộm thể hiện các sợi vân gần song song và định hướng theo chiều dài của viên cabochon. Chúng cũng cho thấy mức độ màu đỏ camtương phản với màu nền trắng viên đá. Ảnh chụp dưới kính hiển vi độ phòng đại 48X, người chụp Gagan Choudhary.

 

Khi quan sát mẫu chi tiết ở tất cả các mặt khác nhau, ta thấy các đường vân gần song song này bị giới hạn theo sơ đồ vòng tròn đồng tâm và định hướng theo chiều dài của viên cabochon (hình 3-bên trên). Ở mỗi sợi vân, chúng lại được bao quanh bởi các vòng tròn đồng tâm màu trắng (hình 3 -bên dưới). Đặc điểm của những cấu trúc này không phải của San hô, nhưng vẫn chưa thể xác định được nó.

 

                    Hình 3: Các sợi vân gần song song bị giới hạn theo sơ đồ vòng tròn đồng và định hướng theo chiều dài của viên cabochon (hình trên). Trong khi ở mỗi sợi vân lại được bao quanh bởi vòng tròn đồng tâm màu trắng (hình dưới). Hình được chụp bởi Gagan Choudary, dưới kính hiển vi với độ phóng đại 40x (ở hình trên) và 56x (hình dưới).

 

Chiết suất điểm của mẫu xấp xỉ  bằng 1.56, điều này không có gì đáng chú ý. Tỷ trọng của mẫu là 2.01. Dưới đèn cực tím quan sát thấy dãy huỳnh quang màu cam hồng loang lỗ không đều trên toàn mẫu. Đặc điểm này là kết quả điển hình của nhuộm. Phân tích định tính EDXRF cũng cho thấy sự hiện diện của nguyên tố photpho và canxi . Đặc điểm hóa học, ngọc học và quan sát bên ngoài đều cho thấy đây là xương, điều này cũng được xác nhận lại khi phân tích phổ Raman. Phổ Raman (hình 4) thu được khi sử dụng tia laser bước sóng 785nm trong vùng 200-2000 cm–1, cho thấy đỉnh cao nhất khoảng 960cm–1 và một vài đỉnh thấp hơn là 430, 586, 1072 cm–1. Nó cũng tồn tại một số đặc điểm không rõ ràng trong vùng 1200–1700 cm–1. Ở các đỉnh 960, 586 và 430 bị uốn cong và vuốt dài được cho là của PO3–4; đỉnh 1072 được cho là CO3–4 . Các điểm không rõ ràng trong vùng 1200-1072 là do colagen - thành phần thiết yếu của mô xương (theo C. Kontoyannis).

 

  Hình 4. Phổ Raman của xương cho thấy thành phần chính gồm: PO3–4  ở các đỉnh 960, 586, 430 cm-1 và CO3–4 tại 1072 cm–1. Các điểm liên quan đến collagen nằm trong vùng 1200–1700 cm–1.

 

Xương đã từng được sử dụng làm đồ trang sức từ thời cổ đại và một vài mẫu đã được mang đi nhuộm hoặc làm bẩn để chúng nhìn cũ xưa hơn. Người ta thường biết tới Xương được sử dụng làm vật liệu thay thế ngà, nhưng đây là lần đầu tiên ta thấy nó bị nhuộm đỏ và được thể hiện giống như san hô. Quả thật đây là một loại vật liệu thay thế kỳ lạ và thú vị. Mặc dù sự thâm nhập vào thị trường của vật liệu này không được biết rõ, nhưng chúng ta không thể loại trừ khả năng chúng bị trộn lẫn vào các lô San hô đỏ. Sự phân biệt này sẽ đặt ra nhiều thách thức đối với giới trang sức và ngọc học.                                                                                                                                                                                                                                                                                           

Tác giả: Gagan Choudhary - Phó giám đốc phòng Kiểm Định Ngọc Học, Jaipur, Ấn Độ 

 

 

 Người dịch: Hảo Vũ