vi
Hình 1. Một viên Opal được đánh bóng, với bao thể đặc trưng bởi một con côn trùng. Hiệu ứng play-of-color được thể hiện ở phía đáy viên đá. Ảnh chụp bởi Jian Xin (Jae) Liao. Mẫu vật được cung cấp bởi Brian Berger.
Gần đây, các tác giả đã kiểm tra một viên Opal rất khác thường. Viên đá có màu nâu lốm đốm, được đánh bóng với hình dạng tự do, bên trong có chứa một con côn trùng bị mắc kẹt, hiện tượng thường được tìm thấy trong Amber hoặc Copal (Hình 1). Tuy nhiên, hiệu ứng play-of-color nổi bật đã cho thấy khoáng vật chứa của con côn trùng là Opal , điều này được xác nhận thêm bằng các phương pháp giám định ngọc học tiêu chuẩn. Viên đá có chiết suất là 1.45, phát huỳnh quang màu trắng yếu dưới bước sóng dài và phổ Raman thu được phù hợp với kết quả của Opal tự nhiên. Không phát hiện dấu hiệu vi mô của bất kỳ loại xử lý nào.
Hình 2. Một loài côn trùng chưa xác định bị bao phủ trong Opal. Hình bên trái: Phần đầu và miệng có thể nhìn thấy cùng với một số chân được bao phủ bởi các cấu trúc giống như lông, hay còn gọi là lông cứng. Chân ở phía trước đã bị cắt đi một phần trong quá trình đánh bóng. Trường nhìn 6.39 mm; Hình giữa: Lông cứng phân nhánh từ chân; trường nhìn 2.57 mm; Hình bên phải: Có thể nhìn thấy phần ngực của con côn trùng, mặc dù bị biến dạng một phần. Lớp màu trắng dạng hạt bao phủ và che khuất một số vị trí của các chân và bụng nhô lên khỏi bề mặt. Trường nhìn 11.50 mm. Ảnh chụp bởi Nathan Renfro (trái và giữa) và Tyler Smith (phải).
Hiệu ứng play-of-color xuất hiện mạnh nhất ở phần đáy có màu nâu sẫm, nhưng đồng thời cũng xuất hiện ở những khe nứt nông xung quanh các chân của con côn trùng. Con côn trùng đã phá vỡ bề mặt, khiến một số chân và mặt dưới của nó bị cắt qua trong quá trình đánh bóng (Hình 2, bên trái). Bộ phận miệng của nó được quan sát thấy rõ ràng, nhưng vài vị trí có các lỗ nhỏ trên mặt đã che khuất một phần tầm nhìn. Những sợi lông, hay còn gọi là lông cứng, được tìm thấy dọc theo chân (hình 2, ở giữa). Những sợi lông cứng nằm gần bề mặt nhất được bao quanh bởi một vật liệu màu trắng dạng hạt giống như đá Opal bị mất nước. Một phần bụng hơi bị biến dạng được quan sát thấy cùng với một cặp chân sau (Hình 2, bên phải).
Quá trình hình thành Opal vẫn chưa được hiểu đầy đủ, nhưng một số cơ chế đã được đề xuất (B.Y. Lynne et al., “Diagenesis of 1900-year-old siliceous sinter (opal-A to quartz) at Opal Mound, Roosevelt Hot Springs, Utah, U.S.A.,” Sedimentary Geology, Vol. 179, Nos. 3-4, 2005, pp. 249–278; B. Pewkliang et al., “The formation of precious opal: Clues from the opalization of bone,” The Canadian Mineralogist, Vol. 46, No. 1, 2008, pp. 139–149). Một cách giải thích có thể xảy ra là nước ngầm có độ pH thấp đã thấm qua lớp đất, tích tụ silica dạng keo thành chất lỏng giàu silica. Sau đó, chất gel này trải qua quá trình trùng hợp bên trong các hốc và lỗ rỗng để tạo thành các vi cầu Opal-A. Một kịch bản có thể được hình dung là con côn trùng bị mắc kẹt bởi sự xâm nhập của chất gel này, nhanh chóng bị bao phủ và giúp nó tránh bị phân hủy.
Mặc dù vật chất hữu cơ bị hóa thạch dưới dạng rễ và cành cây đã được tìm thấy trong đá Opal quý – đáng chú ý nhất là ở Thung lũng Virgin, Nevada và Wollo, Ethiopia – nhưng đây là trường hợp đầu tiên được xác nhận về một loài côn trùng được bao bọc trong Opal mà các tác giả đã kiểm tra. Tuy đã có nhiều tin đồn nhưng nhóm tác giả không tìm thấy bất kỳ phát hiện nào khác được ghi nhận. Hy vọng rằng sẽ có thêm nhiều mẫu vật được phát hiện để có thể nghiên cứu kỹ lưỡng hơn những loài đặc biệt quý hiếm này.
Bài viết được dịch từ: “Fossil Insect in Opal – Micro-World, Gems & Gemology, Spring 2019, Vol. 55, No. 1”
Người dịch: Bội Trân